نمايندگى بين امام - عليه السلام - و شيعيانش و در گذشت نمايندگان . و امّا غيبت طولانىتر آن است كه بعد از غيبت كوتاه شروع شده و در پايانش آن حضرت - عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف - با شمشير قيام خواهد كرد . » ( 1 ) طبرسى گويد « 11 » : « بنگر چگونه دو غيبت براى صاحب الامر همانگونه كه در روايات وارد شده بود ، روى داد . امّا غيبت صغراى او آن بود كه طىّ آن نمايندگان آن حضرت وجود داشتند و دروازه‌هاى ورود به خدمت آن حضرت شناخته شده بود و شيعيانى كه به امامت يازدهمين امام حضرت حسن بن على - سلام اللّه عليه - معتقد بودند ، دربارهء آن اختلافى نداشتند . . . » ( 2 ) ابن صبّاغ « 12 » - كه مالكى مذهب است - گويد : « براى آن حضرت پيش از قيامش دو غيبت است . يكى از آن دو از ديگرى طولانىتر است . اوّلى كه كوتاه‌تر است از هنگام تولّدش تا پايان دورهء نمايندگى بين آن حضرت و پيروانش بود . و امّا دومى كه طولانىتر مىباشد ، آن غيبتى است كه بعد از اوّلى آغاز شده و در پايان آن با شمشير قيام خواهد كرد . خداوند متعال فرموده است : وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ : و هرآينه در كتاب زبور بعد از ذكر - تورات - نوشته‌ايم كه زمين را بندگان صالح و شايسته‌ام به ارث خواهند برد . ( انبيا / 105 ) » در اين زمينه گفته‌هاى ديگرى نيز ايراد شده است كه نقل آنها به درازا مىكشد . - 3 - [ تفاوتهاى دو غيبت ] ( 3 ) در كتاب اوّل از اين مجموعه ميزان تفاوت ميان دو غيبت صغرى و كبرى دانسته شد . اين تفاوتها در موارد زير خلاصه مىشود :

--> ( 11 ) اعلام الورى / 416 . ( 12 ) فصول المهمّه / 309 .